Een derde in het spel

Het verloop van relaties met derden.

De eerste fase van overspel is verliefdheid.

Verliefdheid is zonder twijfel de grootste kracht bij de start van een buitenechtelijke relatie. Verliefdheid en passie zijn gevoelens die goed voelen, het geeft een intens gevoel van genot. Als je verliefd bent op iemand, wil je er voortdurend dichtbij zijn. Je fantaseert over de ander, je voelt je erg aangetrokken door de ander, je kunt bijna spreken van een obsessie. Maar al lijkt verliefdheid nutteloos, het is een belangrijke fase. Ik denk dat je in deze fase ervaart hoe je zelf op z’n best bent en hoe je relatie op z’n best is. Dit lijkt mij de verborgen kracht achter verliefdheid is: je ontdekt hoe je relatie eigenlijk zou moeten zijn.

De tweede fase is het vermoeden en de be- of ontkenning.

De vaste partner voelt in veel gevallen wel iets aan: geheimzinnige telefoontjes of mailtjes die worden gestopt of afgeschermd als de partner binnenkomt. De partner is vaak zowel geestelijke als fysieke afwezig, moet regelmatig overwerken en heeft vage afspraken. Er is minder interesse in samen dingen doen of plannen, de partner ontwikkelt nieuwe interesses in bijvoorbeeld muziek of kunst die voorheen niet bestonden. Soms er is minder zin om te vrijen of juist behoefte aan een andere manier van vrijen. Je partner kiest andere kleding, nieuwe geurtjes en heeft meer aandacht voor het uiterlijk. En, je begint vragen te stellen. Dan kunnen er twee reacties van de ontrouwe partner komen. De één geeft toe dat er een relatie met een derde bestaat. De ander ontkent.

De derde fase is de ontdekking en impulsieve reacties.

Meestal roept de ontdekking van ontrouw een heftige reactie op. De vaste partner voelt zich bedrogen, afgewezen, gekrenkt, woedend en angstig. Waarom is overspel zo erg? Het heeft volgens mij te maken met het verlies van intimiteit die men alleen maar samen deelde en die nu naar een ander uitgaat. Dat doet pijn. De reactie van de ontrouwe partner kan verschillend zijn. Sommigen voelen zich schuldig. Anderen hebben er spijt om wat ze doen en verbreken onmiddellijk de relatie met de derde. Anderen hebben spijt dat ze het verteld hebben. Voor sommigen is het een opluchting dat het geheim eindelijk is verteld. Soms komt er ook woede los bij de ontrouwe partner. De intensiteit van gevoelens drijven partners niet alleen tot sterke emotionele reacties, maar ook tot emotionele beslissingen. Deze beslissingen zijn vooral gebaseerd op emoties en zijn te weinig doordacht. Ondanks de storm van gevoelens waarmee beide partners na de ontdekking geconfronteerd worden, is het belangrijk dat zij op dat moment geen impulsieve beslissingen nemen. Geef jezelf de tijd om na te denken, te praten, en te onderzoeken welke betekenis de ontrouw had en of en hoe je samen verder moet.

De vierde fase is het maken van keuzen.

Om een goede keus te maken, moet je de balans opmaken. Meestal hebben paren het gevoel dat de ontrouwe partner een keus moet maken. Ik denk dat dit niet helemaal waar is. Ook de trouwe partner heeft een keuze. Ik merk vaak dat de trouwe partner heel snel kiest om de relatie te behouden, veelal gebaseerd op de christelijke trouw in een huwelijk. Het gevaar is dat je over je grenzen heen laat gaan zodat er ongelijkwaardigheid in de relatie ontstaat. Tot een keuze komen is niet vanzelfsprekend.

De vijfde fase is de impasse.

Vele paren komen terecht in een soort impasse, die weken, maanden en zelfs jaren kan aanslepen. Er bestaat vaak besluiteloosheid aan twee kanten. De ontrouwe partner kiest voor beide relaties en de vaste partner neem ook geen beslissing. Ik vind het belangrijk dat beide partners zich afvragen wat ze precies willen. Dikwijls draait de hele interactie van het paar rond die relatie met die derde. De trouwe partner is er voortdurend mee bezig. Het is beter wanneer de vaste partner positieve dingen voor zichzelf vraagt: meer aandacht, meer plezierige dingen samen doen, meer intiemere momenten. Deze positieve vragen zijn de vertolking van een verlangen: ik wil voor jou de belangrijkste zijn.

In de zesde fase stopt het vreemdgaan.

Soms stopt de ontrouwe partner met de buitenechtelijke relatie nadat de verhouding bekend is geworden. Het lukt niet altijd om aan een verhouding plots een eind te maken Soms is er sprake van een geleidelijke afbouw. De passie gaat over. Stoppen betekent echter niet dat alle gevoelens weg zijn, dat kan een zware strijd en een lange weg zijn.
Wanneer paren beide hebben besloten om te werken aan hun huwelijk dan is het voor mij als hulpverlener belangrijk dat er geen contact meer is met de derde partij. Dit omdat je anders niet aan een relatie kunt werken. Ik vind het belangrijk dat mensen eerlijk zijn over hun gedrag.

De zevende fase is de verwerking.

Pas als de buitenechtelijke relatie echt is gestopt, kan de verwerking binnen de eigen relatie beginnen. De wijze waarop een relatie is gestopt speelt een grote rol in de verwerking. Maar ook hoe lang de relatie heeft geduurd en wie er een punt achter zet.
Ik merk dat er steeds sprake is van een ontzettend groot geschaad vertrouwen. Ik maak hier wel een onderscheid tussen incidentele ontrouw en structurele ontrouw. Als de buitenechtelijke relatie lang aanhield en de trouwe partner langdurig werd bedrogen, is het vertrouwen in de relatie hoe dan ook ernstig geschaad en is er veel tijd nodig om dat vertrouwen weer te herstellen, als het te herstellen is. Wanneer er sprake is van eenmalig, kortdurende verliefdheid is er een grotere kans op herstel.

Auteur: Andra van Weeghel-Admiraal, christentherapeut bij De Driehoek, locatie Zwolle.