Echtscheiding: schokeffect in wijde kring

Auteur: Iris Feddes. Dit artikel is eerder verschenen in EO Visie van 17 september 2007.

In Nederland eindigen jaarlijks circa 37.000 huwelijken door echtscheiding of flitsscheiding. Ter vergelijking: in 1950 lag dat aantal nog op een kleine 6.500. Ook onder christenen neemt het aantal echtscheidingen toe. Traditionele opvattingen rondom huwelijk en echtscheiding veranderen en steeds vaker zien echtparen geen andere oplossing voor hun problemen dan uit elkaar te gaan. Het besluit om een punt te zetten achter een huwelijk heeft enorme gevolgen. Niet alleen voor de (ex-)partners zelf en hun kinderen, maar ook in de kring van familie en vrienden om hen heen. Relaties komen onder druk te staan en loyaliteitsconflicten steken de kop op. Echtscheiding laat een compleet sociaal systeem op zijn grondvesten schudden.

Gevolgen

Huibert Steen, therapeut bij de Driehoek: “Het kan niet anders of een ingrijpende gebeurtenis als een echtscheiding heeft drastische gevolgen voor een heel systeem aan menselijke relaties. Soms willen mensen ondanks alles vast blijven houden aan onderlinge verhoudingen zoals die waren, maar dat is onmogelijk. Er zullen keuzes moeten worden gemaakt: waar ligt de loyaliteit?” Afscheid nemen van één van de twee partners is in de meeste gevallen de enige manier om door te kunnen gaan. Vooral in de periode vlak na een scheiding staan beide betrokkenen vaak op gespannen voet met elkaar. Het is een illusie te denken dat vrienden of familieleden in zo’n situatie met beide ex-partners een diepgaande relatie kunnen behouden. Er komt een moment waarop mensen moeten kiezen: met wie gaan we verder?

Iemand die dat aan de lijve heeft ervaren, is Marco. Jaren na zijn echtscheiding weet hij nog steeds niet precies hoe het allemaal mis heeft kunnen gaan. Op een zeker moment was er een andere man in het spel en stelde Marco zijn vrouw voor de keuze: hij of ik. Zijn vrouw koos en Marco zag geen andere mogelijkheid dan weg te gaan. Daarmee kwamen ook de banden met zijn schoonfamilie in een ander perspectief te staan. “Ik kon altijd goed overweg met mijn schoonvader. Dat bleef zo, ook in de tijd dat we huwelijksproblemen hadden. Zelfs na die tijd hielden we contact, maar uiteindelijk hebben we besloten daar een einde aan te maken.” Hoewel de schoonvader van Marco zich niet kon vinden in de keuzes die zijn dochter had gemaakt, koos hij toch voor haar. “Hoe pijnlijk deze beslissing ook was, ik had daar alle begrip voor”, vertelt Marco. “Zij had hem harder nodig dan ik, hij wilde er voor haar kunnen zijn. Wat er ook gebeurt, zij blijft natuurlijk altijd zijn eigen kind.” Het afscheid was pijnlijk en goed tegelijk, omdat de keuze in openheid en vertrouwen werd besproken.

Versimpelen

Dat laatste is een voorwaarde om op een goede manier verder te gaan of juist dingen af te sluiten, benadrukt Huibert Steen. Bovendien is het bij het maken van keuzes – bij wie ligt je loyaliteit? - belangrijk om oog te hebben voor de ingewikkeldheid van de situatie en dus voor beide kanten van het verhaal. Vaak hebben mensen de neiging situaties te versimpelen om zo gemakkelijker te kunnen kiezen. Bij echtscheiding denkt de omgeving nogal eens in termen van ‘goed’ en ‘fout’, terwijl dat vrijwel nooit zo simpel ligt. Toch is het te begrijpen dat mensen zo denken. Al was het alleen al omdat de buitenwereld meestal niet meer ziet dan een aantal incidenten. Ingesleten patronen en scheefgroei binnen een huwelijk blijven vaak jarenlang verborgen voor de omgeving. Pas op het moment dat het echt fout gaat, worden de problemen zichtbaar en dan nog niet eens helemaal. Vervolgens worden op basis van onware of halve informatie conclusies getrokken, terwijl de situatie in feite veel genuanceerder in elkaar steekt. Daar komt bij dat echtscheiding een moreel oordeel oproept. Soms is dat zo sterk dat het de persoonlijke relatie blokkeert.  “Het is belangrijk gericht te zijn op de persoonlijke relatie met een gescheiden vriend of vriendin, ook als je vindt dat hij of zij verkeerde keuzes heeft gemaakt”, aldus Huibert Steen. “Tegelijk is het goed als gescheiden mensen begrip kunnen opbrengen voor het onbegrip van hun omgeving. Dat is natuurlijk ontzettend moeilijk, na een echtscheiding heb je vaak de handen vol aan je eigen problemen. Maar besef wel dat jouw scheiding de mensen in je omgeving letterlijk voor een duivels dilemma plaatst.”

Verdedigen

De neiging om keuzes makkelijker te maken door de dingen eenzijdig voor te stellen, bestaat niet alleen in de omgeving van een ex-echtpaar. Ook gescheiden mensen zelf kunnen een eigen versie van het gebeurde ontwikkelen, al was het alleen maar omdat ze voortdurend het idee hebben dat ze zichzelf moeten verdedigen. Gevoelens van wrok, schuld en boosheid kunnen de overhand krijgen en doorwerken in de contacten met anderen. Steen: “Mensen zouden eigenlijk ná een scheiding nog in relatietherapie moeten gaan. Ook al is herstel van het huwelijk niet meer mogelijk, dan zouden toch bepaalde mechanismen en omgangspatronen doorbroken moeten worden tussen de ex-partners, zeker als er kinderen bij betrokken zijn. Het is van wezenlijk belang dat beiden inzicht krijgen in het eigen aandeel in hun stukgelopen huwelijk. Deze zelfreflectie is heel confronterend, je voelt je heel klein als je beseft dat je dingen anders had kunnen doen. Maar het is wel een voorwaarde voor persoonlijk herstel. Bovendien helpt het om op een goede manier met mensen uit de gezamenlijke omgeving verder te gaan of juist afscheid te nemen.”
Voor mensen die al tijdens hun huwelijk open met anderen konden praten, is het na een echtscheiding doorgaans minder moeilijk om zich kwetsbaar op te stellen. In een sfeer van eerlijkheid en vertrouwelijkheid kan sneller weer een balans gevonden worden in de contacten met anderen. Huibert Steen pleit dan ook voor meer openheid over relaties. Binnen families en vriendenkringen, maar ook in kerkelijke gemeenten zou meer aandacht gegeven moeten worden aan het reilen en zeilen in huwelijken. Veel mensen beschouwen hun liefdesrelatie als een privézaak en vinden het moeilijk daar met anderen over te praten. Terwijl juist het open kunnen delen van moeiten zo belangrijk is om te voorkomen dat de problemen zich opstapelen. Bovendien maakt het de situatie na een scheiding – als het daar toch van komt - minder ingewikkeld.

Schokeffecten

Hoe zorgvuldig mensen na een echtscheiding ook met elkaar omgaan, het is en blijft een gebeurtenis die enorme schokeffecten teweeg brengt in een grote kring van mensen. Niet voor niets wordt vaak de vergelijking getrokken met het plotseling overlijden van een dierbare, dat eveneens gevolgen heeft voor veel mensenlevens. Maar waar bij sterven nog sprake is van hoop en uitzicht, is echtscheiding enkel een ultiem en schrijnend voorbeeld van de gebrokenheid in deze wereld. Op meerdere plaatsen in de bijbel blijkt dat God het huwelijk een zeer belangrijke functie heeft gegeven: het is dé liefdesbasis van de menselijke samenleving. Als die basis wegvalt, beginnen relaties in de omgeving ook te wankelen. Herstel en nieuw evenwicht kunnen alleen gevonden worden waar mensen een weg zoeken langs inzicht, erkenning, vergeving en vernieuwing.

* De naam Marco is om privacy redenen gefingeerd

Tips voor familie en vrienden

· Realiseer je dat er vrijwel nooit sprake is van een ‘goede’ en een ‘foute’ partij
· Praat niet met de ene ex-partner over de andere ex-partner
· Probeer niet krampachtig met beide ex-partners diepgaand contact te houden
· Verkies de relatie met je eigen kind boven de relatie met je (ex-) schoonkind
· Als je afscheid moet nemen, doe dat zorgvuldig en liefdevol
· Zeg het als je het niet eens bent met de keuzes van een ander, maar doe dit altijd vanuit de relatie die je met de betrokkene hebt; geef de ander de ruimte zijn of haar verhaal te doen.
· Zorg voor een open sfeer waarin mensen zich vrij voelen om te praten over problemen tijdens of na hun huwelijk

Cursus Als de scheiding een feit is…

De Driehoek organiseert regelmatig een cursus voor gescheiden mensen. De cursus is gericht op verwerking van een echtscheiding. Er is aandacht voor onderwerpen als afscheid nemen, (veranderende) identiteit, omgaan met veranderde relaties, nieuwe levensdoelen.
Lees meer over de cursus: